De aanleiding tot dit artikel is een onderzoek naar een gebouw naar keuze in het kader van mijn studie. Mijn keuze viel op een grote middeleeuwse woontoren die redelijk bewaard leek en waarvan weinig bekend is: kasteel Nijenbeek. Kasteel Nijenbeek, riant gelegen in de uiterwaarden van de IJssel ter hoogte van Voorst, is een tot dusverre vrijwel ononderzocht stuk architectuur.De enige gedetailleerde beschrijving ervan is een gids die in 1900 door J.H.Edelman werd geschreven. Deze heeft van alles verzameld dat er toen van het kasteel bekend was, aangevuld met vele persoonlijke waarnemingen en hypothesen. Een deel hiervan kon ik bevestigen, een deel niet. Een groot gemis bij deze gids is het ontbreken van literatuurverwijzingen, zodat ik enkele interessante berichten niet kon nazoeken, b.v. over de sloopwerkzaamheden van “1521 of 1522” en de constructie van de oostvleugel. Maar Edelmans werk heeft een nog groter gebrek: hij had geen oog voor zaken als metselverbanden,bouwnaden en steenformaten. De informatie die er uit het muurwerk kan worden gehaald door aan deze details aandacht te schenken is het onderwerp van dit opstel. Het verlies van de oostelijke vleugel, de vestibule en de bovenhelft van de traptoren betekent het ontbreken van een afgerond verhaal over deze gedeelten: er blijven diverse zaken met vraagtekens omgeven. Een zeer belangrijke bron van info. hiervoor vormden de opmetingen van 1884, In het archief van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg te Zeist berust een uitstekende opmeting van het kasteel, gemeten en getekend in 1884 – volgens prof.Peeters vermoedelijk van de hand van Adolph Mulder, die toen als bouwkundige werkzaam was voor de afdeling Kunsten en Wetenschappen van het Departement van Binnenlandsche Zaken. Bij de vervaardiging van mijn tekeningen van Nijenbeek anno 1982 heb ik van deze opmeting gebruik gemaakt. Het onderzoek van het gebouw moest noodgedwongen beperkt worden tot de buitenzijde: vanwege de slechte (verrotte vloeren) kon het niet betreden worden. Wat betreft verdere literatuur over Nijenbeek: men beperkt zich telkens tot voornamelijk genealogische info. over de eigenaars en leenheren en het verhaal over de gevangenschap van Reinald. Ik ben daarom zelf de gepubliceerde historische gegevens over het kasteel gaan verzamelen. Dit bleek in het bijzonder voor de periode na 1599 moeilijk: ik kom weinig verder dan genealogische info. Hierdoor in b.v. het verdwijnen van de voor burcht zeer slecht gedocumenteerd. Kasteel Nijenbeek is tegenwoordig van trotse burcht gedegradeerd tot romantische ruïne. Wanneer men zich realiseert dat voor 1945 de burcht nog een der fraaiste voorbeelden van zijn soort is geweest, een vrijstaande middeleeuwse woontoren met metersdikke muren, is het toch zeer triest het huidige verval te zien en te weten dat hiervan toch veel te voorkomen was geweest.